مقامهای آمریکایی اما این دور از تحریمها را «کمرشکنترین تحریمهای تاریخ بشریت» توصیف میکردند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا در مورد این تحریمها ادعا کرده بود: «در جنگ جهانی دوم، روز دی آغاز تاریخی کارزاری با متحدانمان برای هدف قرار دادن و بیرون راندن دشمن از مواضعش بود. امروز با همان روحیه، ما یک هجوم اقتصادی علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان آغاز میکنیم. هدف ما قطع تمام شریانهای اقتصادی است که این رژیم را نگه داشته، تا زمانی که تهران تنها بماند.»
کوهی که موش زائید»؛ استمرار فعالیت کسب و کارهای ایرانی در دبی
یکی از مواردی که وزیر خزانهداری آمریکا به عنوان مشخصه اصلی کارزار تحریمی جدید اعلام کرد، تعطیلی کامل شعب بانکهای ایرانی در خارج از کشور، به ویژه بانک ملی ایران و سرکوب شبکه صرافیهای همکار ایران بود.
خبرنگار والاستریت ژورنال در دبی چند روز پس از این نشست خبری در گزارشی میدانی از امارات متحده عربی با تیتر «پرسهای کوتاه در دبی نشان میدهد که هیچ اثری از روز دی اقتصادی در دبی نیست»، نوشت: «بر خلاف ادعای بستن شعب بانکهای ایرانی، شعبه چندطبقه بانک ملی در کنار خور دبی کاملاً باز است و کارکنان آن تأکید کردهاند هیچ ابلاغیهای برای تعطیلی دریافت نکردهاند.»
اهرمهای اقتصادی واشنگتن به دلیل عدم تمایل به درگیری با چین و وابستگی متقابل اقتصادهای خلیج فارس با ایران و وجود شبکههای غیررسمی دور زدن تحریمها قدرت خود را به نسبت گذشته از دست دادهاند و پافشاری بیشتر بر این روش احتمال تشدید تنش در منطقه را به شکل چشمگیری افزایش خواهد داد.نیل کوئیلیام، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتم هاوس در لندن، به وال استریت ژورنال میگوید: «اقتصادهای کشورهای عرب حوزه خلیج فارس آنقدر عمیقا با اقتصاد ایران درهمتنیده و یکپارچه شدهاند که نمیتوان دادوستد و فعالیتهای اقتصادی را یکشبه قطع کرد. امارات و بهویژه دبی همیشه توانستهاند حتی در زمان اعمال حداکثر فشار به تجارت خود ادامه دهند. قطع این تجارت، در واقع بریدن گوشت از تن خودشان است.»
به اعتقاد بسیاری از کارشناسان بعد از چندین دور اجرای سیاستهای تحریم و فشار از سوی آمریکا، شبکه دور زدن تحریم توسط ایران تا حد زیادی روشهای آمریکا برای اعمال فشار به کشورها را آموختهاند و روشهایی برای پنهانکاری و دور زدن این سیاستها پیدا کردهاند.
در عین حال نگرانی از اقدامهای تلافی جویانه ایران نیز عامل دیگری است که ممکن است کشورهای منطقه را وادار کند حاضر به پیروی مطلق از خواستههای آمریکا نباشند. متیو لویت، معاون سابق وزارت خزانهداری آمریکا و پژوهشگر ارشد اندیشکده مؤسسه واشینگتن با اشاره به اینکه بعد از چین، امارات متحده عربی بزرگترین میدان دور زدن تحریمها برای ایران است، میگوید: «در امارات برخی مسئولان ممکن است بگویند: "بهای آرامش هرچه باشد، همان کار را باید انجام دهیم"؛ آنها ادامه دسترسی محدود ایران به سیستم بانکی و زنجیره تامین را به یک مواجهه و درگیری بزرگتر ترجیح میدهند.»
در طول یک هفتهای که از اعلام تحریمهای گسترده آمریکا میگذرد، به جز لغو برخی از معافیتهای تحریمی در مورد مسابقات ورزشی و ارتباطهای علمی، تنها اقدام عملی خزانهداری آمریکا محدود به ایجاد محدودیت دلاری برای یک شعبه بانک مصر (Banque Misr UAE) بود. هر چند وزارت خزانهداری آمریکا در بیانیه خود نوشته است که دومین بانک بزرگ مصر به دلیل ارتباط با ایران از نظام مالی دلاری کنار گذاشتهشدهاست، اما دقت در جزئیات این بیانیه نشان میدهد که صرفاً یک شعبه از این بانک در امارات متحده عربی مشمول تحریم جدید شدهاست و کلیت بانک مورد تحریم قرار نگرفتهاست. به باور تحلیلگران این اقدامهای محدود نشاندهنده هراس واشنگتن از ایجاد اختلال در سیستم مالی بینالمللی است.
مکس میزلیش، مقام سابق وزارت خزانهداری آمریکا و کارشناس اندیشکده ضد ایرانی بنیاد دفاع از دموکراسیها به فایننشیال تایمز میگوید: «هیچکس نباید انتظار داشته باشد که ایالات متحده دست به اقدام عمدهای علیه یکی از چهار بانک بزرگ چین بزند. من چنین چیزی را محتمل نمیدانم... بسنت با سخنوری و ادعاهای بزرگ به میدان آمد اما در نهایت آنچه دیدیم صرفاً تکرار همان لیستهای تحریمی سنتی بود.»
دانیل تانباوم، پژوهشگر ارشد اندیشکده شورای اتلانتیک نیز به نیویورک تایمز میگوید: «تا زمانی که شاهد اقدام علیه کشورها و شرکتهای بااهمیتتر که به تجارت با ایران ادامه میدهند نباشیم، اینها صرفاً حرف و ادعاست.»
موضع قاطع چین
استمرار فعالیت بازرگانان و نهادهای مالی ایرانی در شرایطی است که امارات پیش از اعلام تحریمهای جدید آمریکا اعلام کردهبود که کلیه روابط تجاری و مالی خود را با ایران قطع کردهاست. در برابر قدرت اقتصادی دوم جهان، چین، به صراحت اعلام کردهبود که از تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران تبعیت نخواهد کرد. سخنگوی وزارت خارجه چین تأکید کردهبود که پکن معتقد است جنگ اقتصادی و فشار حداکثری نه تنها راهکاری برای حل مساله نیست، بلکه باعث دامن زدن به تنشها میشود.
پکن در سالهای اخیر خریدار نزدیک به ۹۰ درصد نفت خام صادراتی ایران است که عمدتاً توسط پالایشگاههای مستقل (Teapot) مورد استفاده قرار میگیرند.
«دولت آمریکا ممکن است فکر کند استراتژی بسیار هوشمندانهای را انتخاب کرده، اما من فکر نمیکنم ایران اجازه دهد آنها قسر در بروند و در صورت فقدام پاسخ پایاپای اقتصادی، از اقدام نظامی استفاده خواهد کرد.»روزنامه انگلیسیزبان گلوبال تایمز که معمولاً مواضع حزب کمونیست حاکم چین را در خصوص تحولات جهانی بازتاب میدهد در سرمقاله خود در واکنش به کارزار جدید تحریمی آمریکا و استفاده از استعاره مرتبط با جنگ جهانی دوم در این مورد مینویسد: «مقایسه یک کارزار تحریمی یکجانبه و غیرقانونی با پیادهسازی نیروهای متفقین در نورماندی (روز دی) قیاسی کاملاً پوچ و مضحک است. کشاندن یک مناقشه بنبستخورده نظامی به عرصه تقابل اقتصادی، تنها نشاندهنده این است که آمریکا تا چه حد کارتهای کمی برای بازی در اختیار دارد.»
کریستوفر هیرمن در نشریه گلوبال فایننس مینویسد: «هدف قرار دادن یک بانک بزرگ چینی در مقایسه با تحریم واسطههای کوچکتر اثر بازدارنده بسیار بزرگتری خواهد داشت، اما چنین کاری میتواند انتقامجویی چین را برانگیزد و بر سایر اهداف واشنگتن تأثیر بگذارد. اعتراف بسنت مبنی بر اینکه نمیخواهد سیستم مالی جهانی را منفجر کند، نشان میدهد قدرتمندترین ابزارهای تحریمی میتوانند پرهزینهترین آنها نیز باشند.»
بسیاری از تحلیلگران در عین حال نسبت به تشدید تنش در صورت فشار بیشتر آمریکا به ایران هشدار دادهاند. اسفندیار باتمانقلیچ، مدیر مؤسسه بورس بازار به پولیتیکو میگوید: «دولت آمریکا ممکن است فکر کند استراتژی بسیار هوشمندانهای را انتخاب کرده، اما من فکر نمیکنم ایران اجازه دهد آنها قسر در بروند و در صورت فقدام پاسخ پایاپای اقتصادی، از اقدام نظامی استفاده خواهد کرد.»
به نظر میرسد تحریمهای جدید بیش از هر چیز با هدف اثرگذاری روانی و همچنین تأمین اهداف سیاسی داخلی در آمریکا طراحی شدهباشد. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا مشتاق به دست آوردن یک پیروزی قابل عرضه در جنگ ۶ ماهه با ایران برای عرضه به افکار عمومی در آستانه انتخابات ماه نوامبر است. با این حال در جنبه عمل به نظر میرسد که اهرمهای اقتصادی واشنگتن به دلیل عدم تمایل به درگیری با چین و وابستگی متقابل اقتصادهای خلیج فارس با ایران و وجود شبکههای غیررسمی دور زدن تحریمها قدرت خود را به نسبت گذشته از دست دادهاند و پافشاری بیشتر بر این روش احتمال تشدید تنش در منطقه را به شکل چشمگیری افزایش خواهد داد.
نویسنده:
منبع: ایرنا
